Kalp Sağlığı

Şah Damarı Tıkanıklığı

Beynimiz kalp ile birlikte en çok korunan iki organdan bir adedidir. Kafatası üzere sağlam bir yapının içinde bulunur. Kan deveranı açısından da son derece hassas bir sistem ile beslenir. Bedenimizde pek çok organ kan sirkülasyon sistemi tarafından kan sirkülasyonundaki dağılımı ayarlanır. Kalp ve beyin ise kendi gereksinimlerini kendileri ayarlarlar. Yani kana fazla gereksinimi olursa kan akımını kendi ayarlar ve arttırır. Bu çok değerli bir sigorta sistemidir. Bu damarlar bir daire ve havuz sistemi oluştururlar buna Willis dairesi (poligonu) ismi verilir. Bu yapıyı aşağıda görüyorsunuz.

Beyin kan deveranı önde iki damar (karotis: şah damarı) ve ensede iki damar (vertebral arter) ile sağlanır. Şah damarı nedir sorusunun yanıtını aşağıdaki fotoğrafta görebilirsiniz. Bu damarlarda bir darlık olduğunda ve kan akımı azaldığında başka damarlar kendi kan kan akımlarını arttırarak eksikliği tamamlar. Genelde damar tıkanıklığında ön planda olan damarlar şah damarlarıdır.

Şah damarı tıkanıklığının en sık sebebi damar sertliğidir Buna ateroskleroz diyoruz. Damar sertliği yahut damar kireçlenmesi denilir.

Bu hastalık genel Kalp Damar Hastalığının bir modülüdür.

Risk faktörleri:

⦁ Ailede Kalp Damar Hastalığı

⦁ Ailede İnme/Felç öyküsü

⦁ Şeker Hastalığı

⦁ Hipertansiyon

⦁ Yüksek Kolesterol

⦁ Obezite

⦁ Sigara

⦁ Hareketsiz Ömür

⦁ Çok alkol Tüketimi

Şah Damarı Tıkanıklığı Nasıl Olur?

Şahdamarında gelişen damar sertliği ya da kireçlenme başka atardamarlarda olduğu üzere benzeri bir biçimde oluşur.

Yağlar, kolesterol ve kalsiyumun damar duvarında birikmesi sonucunda, damarının duvarında bir kireç katmanı (plak) oluşur.

⦁ Bu plak damarın içine hakikat büyüyerek çapının daralmasına ve kan akımının azalmasına neden olur. Beyne giden kan akımı gereksinimin altında “iskemi” dediğimiz olay olur.

⦁ Bunun yanında damarın içinde gelişen plak her vakit sert olmaz yumuşak kireç modülleri kan dolanımı ile beyefendisine giderek (emboli) muhakkak bölgeleri tıkayabilir.

⦁ Damarın içinde oluşan pıhtılarda benzeri biçimde damarları tıkayabilir.

Şah damarında oluşan darlıkların EVVELDEN SAPTANMASI KIYMETLİDİR. İnme/ felç geçiren hastaların yaklaşık %40’ında sebep bu şahdamarı darlıklarıdır. Yaş ile ikisi artmaktadır. Bunu bir sefer daha açıklayacağım.

Nadiren travmaya daha çok bağlı olan damar yırtılması (diseksiyon), bölgesel ışın tedavisi (radyoterapi) ve birtakım nadir damar hastalıkları, şah damarında darlığa neden olabilir.

Şah damarı darlıkları yahut tıkanıklarının belirtileri

⦁ Şah damarındaki darlık kritik seviyeye gelene kadar net bir belirti vermeyebilir.

⦁ Kâfi kan akımının sağlanamaması yahut damar küçük kireç/ pıhtı atması ile 24 saatten kısa süren ve süreksiz belirti ve şikayetlere “Geçici iskemik atak” ‘’Transient Ischemic Attack (TIA) ismini verilir.

⦁ Bu pıhtı yahut kireç modülleri çapına uygun bir halde damarı ya da damarları tıkayarak belirti verir.

Şikayetler ve belirtileri;

Kolda, bacakta, yüzde yahut bedenin yarısında

⦁ Uyuşma, karıncalanma

⦁ Kuvvet kaybı

⦁ Felç, dudak kayması, izinin silinmesi

⦁ Bulanık görme ve görme kaybı

⦁ Konuşma güçlüğü/konuşamama

⦁ Lisanda peltekleşmesi, sözcükleri sıralayamama

⦁ Konuşulanları anlayamama

⦁ Baş dönmesi ve/veya istikrar kaybı

⦁ Şuur kaybı

Geçici iskemik ataklar, “küçük felçlerdir” alarm zili olarak kabul edilir. Hastaların bir kısmı bu durumdan habersiz bile olabilirler. Dudak izinin kaybolduğu yahut dudağın düştüğü durumlar sabah kalktıklarında aile yakınları tarafından saptanabilir.

Bu nedenle, 60 yaşından sonra yahut damar sertliği için risk faktörü olan bireylerde Şah Damarı tıkanıklığı için inceleme yapılmalıdır.

Buraya bir not daha koyalım. 60 yaşından sonra hastalarda ek olarak Karın damarında (abdominal aort anevrizması) genişleme olabileceği de akılda tutulmalıdır. Muhakkak yaştan sonra hem şah damarı hem de karın damarı için kolay ultrasonografi tetkikleri yıllık planlanmalıdır.

Şah damarı darlığı/ tıkanıklığı tanısı nasıl konulur?

⦁ Doppler ultrasonografi: En kolay tetkiktir. 20 dk. içinde tamamlanır.

⦁ MR ya da BT anjiyografi

⦁ Anjiyografisi (DSA) testleri yapılır.

Şah damarı darlıkları Kalp Damar Hastalıkları içinde yer aldığından bu hastalar kesinlikle KALP DAMARLARI içinde incelenmelidir. Şah Damarı darlığı saptananların %15-20’sinde Kalp Damarlarında da darlıklar olabilir. Bu nitekim hareket ederek hastalar Kalp Anjiyosu ile birlikte kısa vakit alan Şah Damarı anjiyosu ile birlikte kıymetlendirilebilir. Tüm damarları görmek kıymetli bir darlığı atlamamak için değerlidir.

Yukarıda verilen oran son bir yayında çok daha yüksek %77 oranında bulunmuştur.

Sulženko J, Paluszek P, Machnik R, Widimský P, Jarkovský J, Pieniazek P. Prevalence and predictors of coronary artery disease in patients undergoing carotid artery stenting. Coron Artery Dis. 2019 May;30(3):204-210.

Şah damarı darlıklarının tedavi yolları nelerdir?

⦁ Risk faktörlerinin denetimi; sağlıklı beslenme, Sigaranın bırakılması, Kan basıncı, kan şekeri ve kolesterol seviyelerinin denetim edilmesi.

⦁ Tedavi için en değerli kriter Şah Damarı Tıkanıklığının Belirti Vermesi ya da Vermemesidir. Bu tedavi için değerli bir kriterdir.

⦁ Salt belirtisi olması da kâfi olmayabilir Difüzyon MR tetkiki ile hastanın hissetmediği kimi olaylar tespit edilebilir. Bu durumda hasta acile tedavi edilmesi gereken kategoride kıymetlendirilir.

⦁ Darlık %70 ve üzerine çıktığında CERRAHİ düşünülür.

⦁ Kabaca Şah Damarı tıkanıklığından derecesine nazaran yılda %3-5.8 civarında felç geçirme riski bulunur. Bu süreçte felç riski var mıdır? Evet vardır fakat biraz evvelki sayılara nazaran daha düşüktür. Yaklaşık %2 seviyesindedir.

⦁ Cerrahi (endarterektomi: kireçli plağın çıkarılması) yahut alternatifi stentleme formülü uygulanabilir.

Kaynak: https://www.doktortakvimi.com/blog/sah-damari-tikanikligi

İlgili Makaleler

Başa dön tuşu